Historia Nasutowa

Autor , źródło:

parafianasutow.pl, Ewa Kuhn-Dyczkowska, niemce.pl, Bronisława Gospodarek

Historia Nasutowa
Jeżeli jesteś w posiadaniu ciekawych materiałów o historii Nasutowa lub okolic – proszę o kontakt.
Umieścimy z podaniem źródła i autora.

Składam serdeczne podziękowania p. Ewie Kuhn-Dyczkowskiej z Krakowa za uzupełnienie historii Nasutowa.

Od początku  Zabudowa  Rodzina Wróblewskich  Zwiazani z Nasutowem  Cmentarz z 1915r.  ks. S. Wyszyński  


 

Początki Nasutowa

Pierwsza wzmianka źródłowa dotycząca wsi pochodzi z 1417 r. – wymieniany jest Nassuthow.
W XV wieku opisane są następujące granice wsi:

  • 1418 z Krasieninem
  • 1466 ze Szczekarkowem
  • 1481 wymieniana droga z Jastkowa przez Nasutów do Łucki.

Podobnie jak cały teren omawianej gminy wieś pozostawała własnością szlachecką.
Z Nasutowem związani byli:

  • – 1417 – dziedziczka Beata wdowa po Dymitrze (z Goraja, marszałku),
  •  1438 – następuje dział między braćmi Tęczyńskimi – Andrzejowi przypadają dobra macierzyste,
  • 1443-66 – dziedziczka Anna z Tęczyna i jej mąż Jan Oleśnicki wojewoda sandomierski.

Wzmiankowani następujący kmiecie z Nasutowa:

  •  1428 – Maciej,
  •  1443 – Przecław, Wyszek i Stanisław,
  •  1454-68 – Stanisław syn Ambrożego.

W 1531 r. wykazywany pobór łącznie z Dąbrówką i Stoczkiem z 12 łanów i młyna.
W 1450 r. Kazimierz Jagiellończyk przenosi Nasutów na prawo średzkie.
W 1529 r. oddawana dziesięcina z połowy wsi oraz meszne z drugiej połowy plebanowi w Dysie.
W XV w. wzmiankowana jest także wieś Wola Nasutowa (Vola Naschutowa), przypuszczalnie wchłonięta przez wieś Nasutów.
W 1450 r. Kazimierz Jagiellończyk przenosi ją również na prawo średzkie. W wiekach następnych wieś pozostawała w rękach rodziny Tęczyńskich, następnie w XIX w. weszła w skład ordynacji kozłowieckiej.

W 1823 r. wieś Nasutów miała 62 domy i 427 mieszkańców.
W należącym do dóbr kozłowieckich folwarku Nasutów założono w 1881 r. tartak parowy.

Folwark liczył 1053 mórg gruntów ornych i ogrodów,185 mórg łąk, 7 mórg pastwisk,27 mórg wód oraz 33 mórg placów i nieużytków.

Wymienia się tu wówczas 3 budynki murowane i 32 drewniane.

W tym samym czasie wieś Nasutów miała 66 osad z 1640 mórg ziemi.
W/g danych z 1905 r. wielkość i zaludnienie omawianych jednostek wyglądały następująco:

Wieś – ogółem 859 dzies. gruntów, 100 budynków,1155 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego i 31 mojżeszowego.

Folwark – (własność hrabiego Konstantego Zamoyskiego)
582 dzies. ziemi, 1 budynek,82 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego,26 Żydów, 13 luteranów.

Obraz wsi w/g Księgi Adresowej z 1929 r. wygląda następująco:

na jej terenie działało Stowarzyszenie Spoż. Pracowników Ordynacji Kozłowieckiej,
zakład ogrodniczy, warsztat mechaniczny, olejarnia, prowadzona była eksploatacja lasów, działała olejarnia, tartak, wiatrak, 1 osoba handlowała artykułami spożywczymi.

W okresie międzywojennym funkcjonowała na terenie wsi szkoła 6 klasowa, w której uczyło się 267 dzieci.

Wymieniany jest także młyn parowy i gorzelnia. Rozległość gruntów wiejskich wynosiła w tym czasie 1867 mórg istniało 169 samodzielnych gospodarstw.

Folwark liczył 1111 mórg ziemi i wraz z folwarkiem Stoczek i Bratniak składał się na jedno gospodarstwo rolne należące do Ordynacji Kozłowieckiej.

Zabudowa i układ przestrzenny

Nasutów jest jedną największych wsi w gminie.

Jak wykazują przekazy źródłowe na kształt obecnej wsi złożyły się dwie jednostki przestrzenne o genezie średniowiecznej oraz zespół folwarczny .

Zabudowa wiejska oraz folwarczna usytuowana została w pobliżu drogi prowadzącej z Niemiec do Krasienina.

W najwcześniejszym etapie rozwoju przestrzennego zajęte zostały tereny położone wzdłuż/górnego biegu rzeki Ciemięgi (dopływu Mininy), po pd. stronie drogi głównej.

Natomiast zespół folwarczny usytuowany został po przeciwnej stronie drogi.

Część zabudowań wraz z dworkiem rządcy usytuowana była przy drodze wiodącej na pn. w kierunku Nowego Stawu, natomiast część budynków gospodarczych położona została o kilkaset metrów na zach. (obecnie usytuowany tu nowy kościół).

Zachowana obecnie zabudowa wiejska składa się w większości z budownictwa powojennego z nielicznymi przykładami tradycyjnego budownictwa ludowego z okresu międzywojennego.

Do wyjątkowo dobrze zachowanych obiektów o metryce XIX-wiecznej należy_dom_nr 78 (usytuowany po pd. stronie drogi głównej w odległości ok.100m od szosy).

Jest to chałupa drewniana wzniesiona w konstrukcji wieńcowej,nakryta czterospadowym dachem pod strzechą.

Nie zachowały się inne przykłady tego typu budownictwa.

Spośród dawnej zabudowy związanej z folwarkiem zachowały się:
murowany (zapewne z ok.pół.XIX w.) – obecnie szkoła, przekształcony i rozbudowany (obiekt wpisany do rejestru zabytków nr A/746); murowany budynek_mieszkalny, parterowy z piętrową częścią
środkową (zapewne z k.XIX w.),położony na pd. od dworku (szkoły), murowany budynek gospodarczy (XIX/XX w.) przekształcony na tymczasową kaplicę, dwa przekształcone budynki gospodarcze w pobliżu d. dworku rządcy.

W pobliżu kościoła kapliczka przydrożna z 1906 r. – murowana domkowa.

Kapliczka w Nasutowie
Kapliczka w Nasutowie  Foto: wikimedia.org

Wokół dworku zachowany częściowo stary park z XVIII-XIX w. oraz aleje dojazdowe do folwarków: Pólko-Kol.Stoczek (3500m), Nasutów – Pólko-Dys (4400m) – zespół wpisany do rejestru zabytków nr A/746.

* Fragmenty pochodzą z oficjalnej strony niemce.pl

 

 

 

Cmentarz z okresu I wojny światowej

Cmentarz z I wojny w Nasutowie zaznaczony na mapach-WIG
Cmentarz z I wojny w Nasutowie zaznaczony na mapach-WIG

 

Cmentarz składał się z 8 mogił zbiorowych i 8 pojedynczych. Na mogiłach stały drewniane krzyże z tabliczkami. Pod koniec lat dwudziestych krzyże i ogrodzenie uległy zniszczeniu. W czasie II wojny światowej niemieckie władze odnowiły cmentarz. Po 1944 r. ponownie uległ zaniedbaniu.

Cmentarz w okresie I wojny światowej

 

Wg. informacji zapisanych przez Marcina Dąbrowskiego spoczywają tu żołnierze polegli 6 sierpnia 1915 roku. Jest tu pochowanych około 40 żołnierzy armii austro-węgierskiej i prawdopodobnie kilku żołnierzy rosyjskich. W swojej książce: Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim M. Dąbrowski zamieścił reprodukcję pocztówki zrobionej ze zdjęcia wykonanego w okresie I wojny światowej. Poniżej skan.

 

Ukrywający się ks. Stefan Wyszyński – Nasutów

  • W czasie I wojny światowej stacjonowała tu armia rosyjska. W czasie II wojny mieszkańcy brali aktywny udział w ruchu oporu.
  • Kapliczka rodziny Gospodarków. W ich domu w 1941 roku ukrywał się przed Niemcami ks. Stefan Wyszyński razem z matką i siostrą.
    Pani Bronisława Gospodarek tak wspomina swoje spotkanie z nieznanym gościem, którym był, jak się okazało  ksiądz Stefan Wyszyński:
„W ostatnim tygodniu maja 1942 roku przed południem na nasza posesję przybyło troje wędrowców: dwie kobiety – starsza i młodsza oraz wysoki, szczupły, około czterdziestoletni mężczyzna. Przybysze zapytali, czy mogliby wynająć stancję na kilka tygodni. Po naradzie z mężem zgodziliśmy się, bo wędrowcy wyglądali na uczciwych ludzi. Odstąpiliśmy im izbę z osobnym wejściem bez większych wygód, mieli w niej tylko jedno łóżko, brakowało pieca, gdzie można byłoby ugotować posiłek. Kobiety i mężczyzna nie zrazili się niewygodami. Postanowili, że zdobyli łóżka polowe, a na posiłki chodzić będą do pobliskiego folwarku. Mężczyzna opuszczał stancję codziennie wczesnym rankiem, wracał późno. Kobiety wypoczywały dłużej. Spożywały śniadanie – lubiły mleko, następnie udawały się na folwark. Wieczorem z izby zajmowanej przez przybyszów dochodziła do nas głośna modlitwa różańcowa. Goście byli bardzo pobożni, szczególnie mężczyzna często modlił się przy krzyżu, znajdującym się przy posesji. To pewnie ten krzyż zadecydował o wyborze naszego domu na krótki pobyt w Nasutowie. Po siedmiu tygodniach mężczyzna podziękował za gościnę i chciał zapłacić za mieszkanie. W ciężkich czasach wojennych pieniądze przydadzą się na pewno gospodarzom. Nie chcieliśmy przyjąć zapłaty. Mąż stwierdził, że od podróżujących pieniędzy się nie bierze, a ich pobyt w Nasutowie był krótki i nie krępujący w niczym. Mężczyzna serdecznie podziękował, tłumaczył się kolejny raz, że nie może niczego o sobie i towarzyszących mu kobietach opowiedzieć. Obiecał, że dowiemy się czegoś o swoich gościach później. Podczas wizyty duszpasterskiej ksiądz proboszcz z parafii w Dysie – Jan Łazicki – zapytał nas czy wiemy, kogo gościliśmy?  Nie wiedzieliśmy. Była wojna, mężczyzna nie mówił o sobie. Ksiądz Łazicki powiedział, że naszym tajemniczym gościem był ksiądz Stefan Wyszyński z towarzyszącymi mu siostrą i macochą. Prosił o serdeczne pozdrowienie gościnnej rodziny Gospodarków i podziękowanie za dyskrecję i serce”.  

źródło: http://www.parafianasutow.pl

  • Szkoła Podstawowa. W niej również ukrywał się w czasie wojny przyszły prymas Polski. Szkoła znajduje się w zabytkowym pałacyku.
  • Grób Nieznanego Żołnierza z I wojny światowej.
  • Wzory. W Lasach Kozłowieckich działał silny ruch oporu: Bataliony Chłopskie, Armia Krajowa, Armia Ludowa. Walczyły tu oddziały J. Nowackiego i S. Sternika.
  • Nowy Staw za mostem, na skraju osady, znajduje się drewniany krzyż i grób powstańców styczniowych, których oddział pod wodzą W. Kozłowskiego odpierał ataki Rosjan. Zginęli 24 września 1863 roku.
  • Niwka najwyżej usytuowana równina Nasutowa, z której roztacza się wspaniała panorama na okolicę. Słoneczne zbocza pokrywa latem wrzos oraz roślinność stepowa: trawy i turzyce.
  • Fundacja Nowy Staw jest silnym ośrodkiem integracji polsko-niemieckiej.
  • Stojąca przy cmentarzu kapliczka upamiętnia wydarzenia nocy z 2 na 3 września 1943 roku. Niemcy dokonali wtedy pacyfikacji wielu chłopskich gospodarstw. Do Nasutowa wrócił tylko Jan Woźniak.
  • Kapliczka w centrum jest świadectwem budzącej się na przełomie XIX i XX wieku religijności mieszkańców. Drzwi kapliczki z 1906 roku skierowane są na kościół parafialny stylizowany na dworską architekturę. Świątynia słynie z pięknych witraży i fresków. Przed stojącym w nawie bocznej drewnianym ołtarzem odprawiał msze ks. Wyszyński.

 

 

Szkoła Pods. Nasutów - historia
Historyczne foto – Szkoła Pods. Nasutów

 

Dodaj komentarz do strony

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Privacy Preference Center

Polityka ciasteczek

Uwaga, ta strona używa Cookies Stosujemy je, aby ułatwić Tobie korzystanie z naszego serwisu. Pamiętaj, że w każdej chwili możesz zmienić ustawienia dotyczące Cookies w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej.