Słownik DVB
Słownik DVB i instalacji RTV-SAT
Praktyczne objaśnienia skrótów, parametrów pomiarowych i nazw spotykanych w telewizji naziemnej, satelitarnej, kablowej oraz sieciach IP.
Kliknij nazwę hasła, aby rozwinąć definicję. Opisy przygotowano z myślą o użytkownikach i instalatorach — krótko, technicznie i bez nieaktualnych nazw platform.
Trzy parametry, których nie należy mylić
dBµVPoziom napięcia sygnału w instalacji.
MERJakość modulacji i praktyczny margines odbioru.
BERLiczba błędnych bitów w odebranym strumieniu.
Standardy DVB i sposoby emisji
DVB — Digital Video Broadcasting
Rodzina otwartych specyfikacji cyfrowej telewizji i usług danych. Obejmuje m.in. transmisję naziemną, satelitarną, kablową, dostarczanie przez Internet, informacje o usługach i systemy dostępu warunkowego.
DVB-T
Pierwsza generacja standardu naziemnej telewizji cyfrowej. Wykorzystuje wielonośną modulację OFDM. W wielu krajach została zastąpiona wydajniejszym standardem DVB-T2.
DVB-T2
Druga generacja naziemnej telewizji cyfrowej. Zapewnia większą pojemność, elastyczność i odporność niż DVB-T. W Polsce jest używana razem z kodowaniem obrazu HEVC w głównych multipleksach naziemnych.
DVB-S
Pierwsza generacja cyfrowej transmisji satelitarnej, najczęściej wykorzystująca modulację QPSK. Nadal spotykana, lecz w nowych emisjach zastępowana przez DVB-S2.
DVB-S2
Druga generacja transmisji satelitarnej. Stosuje wydajniejsze kodowanie korekcyjne i modulacje, m.in. QPSK oraz 8PSK. Jest powszechnie używana do emisji kanałów HD i UHD.
DVB-S2X
Rozszerzenie DVB-S2 wprowadzające dodatkowe modulacje, mniejsze odstępy między nośnymi i rozwiązania zwiększające efektywność wykorzystania pasma. Jest używane m.in. w profesjonalnej dystrybucji, transmisjach szerokopasmowych i wybranych usługach DTH.
DVB-C i DVB-C2
Standardy cyfrowej telewizji kablowej. DVB-C wykorzystuje zwykle modulację QAM. DVB-C2 jest jego wydajniejszym następcą, lecz wdrożenia DVB-C2 są mniej powszechne niż DVB-C.
DVB-I
Zestaw specyfikacji umożliwiający dostarczanie i odnajdywanie liniowych usług telewizyjnych przez Internet w sposób zbliżony do tradycyjnej listy kanałów, bez konieczności tworzenia osobnej aplikacji dla każdej stacji.
DAB+
Standard cyfrowej radiofonii naziemnej. Znak „+” oznacza nowszy wariant wykorzystujący wydajniejsze kodowanie dźwięku HE-AAC i skuteczniejszą ochronę przed błędami niż pierwotny DAB.
HbbTV — Hybrid Broadcast Broadband TV
Telewizja hybrydowa łącząca program odbierany z anteny z usługami pobieranymi przez Internet. Pozwala udostępniać m.in. serwisy na żądanie, dodatkowe informacje i aplikacje uruchamiane zwykle czerwonym przyciskiem pilota.
IPTV
Telewizja dostarczana protokołem IP w sieci zarządzanej przez operatora. Operator kontroluje parametry transmisji, autoryzację i jakość usługi; IPTV nie jest synonimem dowolnego filmu oglądanego w Internecie.
OTT — Over The Top
Dostarczanie treści wideo przez otwarty Internet, niezależnie od operatora łącza. Przykładem jest serwis streamingowy działający w aplikacji telewizora, telefonu lub przystawki.
Multipleks — MUX
Wspólny strumień cyfrowy zawierający kilka programów telewizyjnych, radiowych i usług dodatkowych. W naziemnej telewizji cały multipleks jest przesyłany w jednym kanale częstotliwościowym.
MPEG-2 Transport Stream — TS
Kontener transportowy, w którym przesyłane są skompresowane ścieżki obrazu, dźwięku, napisy oraz tablice opisujące programy i usługi. Nie należy mylić nazwy kontenera MPEG-2 TS z kodekiem obrazu MPEG-2.
PLP — Physical Layer Pipe
W DVB-T2 logiczny strumień warstwy fizycznej, któremu można nadać własne parametry odporności i pojemności. Odbiornik może wymagać obsługi właściwego PLP, aby znaleźć konkretną usługę.
SFN — Single Frequency Network
Sieć nadajników pracujących synchronicznie na tej samej częstotliwości i emitujących ten sam multipleks. Poprawnie zaprojektowana zwiększa pokrycie, lecz w określonych miejscach może powodować trudne warunki odbioru związane z opóźnieniami sygnałów.
Pomiary, modulacja i jakość sygnału
BER — Bit Error Rate
Stopa błędów bitowych, czyli stosunek liczby błędnie odebranych bitów do wszystkich przesłanych bitów. Im mniejsza wartość BER, tym lepiej. Zapis 1×10−6 oznacza średnio jeden błędny bit na milion.
Pre-BER, bBER lub Channel BER
Pomiar błędów przed końcową korekcją w odbiorniku. Dobrze pokazuje jakość sygnału docierającego z instalacji i zapas przed utratą odbioru. Nazwa pola zależy od miernika i standardu transmisji.
Post-BER, aBER lub vBER
Pomiar błędów po określonym etapie korekcji. Bardzo niska lub zerowa wartość świadczy, że odbiornik skutecznie poprawił błędy, ale sama nie opisuje całego marginesu instalacji.
MER — Modulation Error Ratio
Współczynnik błędu modulacji wyrażany w dB. Określa, jak bardzo odebrane symbole różnią się od idealnych punktów konstelacji. Wyższy MER zwykle oznacza większy zapas odbioru. Wartość wymaganą należy odnosić do modulacji, FEC i standardu, a nie do jednego uniwersalnego progu.
SNR — Signal-to-Noise Ratio
Stosunek mocy sygnału użytecznego do mocy szumu, podawany w dB. Wyższa wartość oznacza lepszy odstęp od szumu, lecz sposób pomiaru może różnić się między urządzeniami.
C/N — Carrier-to-Noise
Stosunek mocy nośnej do mocy szumu w określonym paśmie. Jest parametrem zbliżonym znaczeniowo do SNR, lecz definiowanym względem nośnej i warunków pomiaru.
dB — decybel
Logarytmiczna jednostka opisująca stosunek dwóch wielkości. Sama wartość w dB mówi o zysku, tłumieniu albo różnicy, ale nie określa bezwzględnego poziomu sygnału.
dBµV
Jednostka bezwzględnego poziomu napięcia względem 1 µV. Jest powszechnie używana w pomiarach instalacji antenowych 75 Ω.
Konstelacja
Graficzny obraz odebranych symboli modulacji. Skupione punkty wskazują sygnał dobrej jakości; rozmycie, obrót lub deformacja mogą ujawniać szum, przesterowanie, odbicia albo inne zakłócenia.
QPSK i 8PSK
Modulacje fazowe często używane w transmisji satelitarnej. QPSK koduje mniej bitów w symbolu i jest bardziej odporna; 8PSK przenosi więcej danych, ale wymaga lepszej jakości sygnału.
QAM — Quadrature Amplitude Modulation
Modulacja amplitudowo-fazowa. Oznaczenia 16-QAM, 64-QAM lub 256-QAM określają liczbę punktów konstelacji. Wyższy rząd zwiększa pojemność, ale zmniejsza odporność na zakłócenia.
OFDM i COFDM
Transmisja wykorzystująca wiele ortogonalnych podnośnych. Litera „C” podkreśla zastosowanie kodowania korekcyjnego. Rozwiązanie jest odporne na wielodrogowość i stosowane m.in. w DVB-T/T2 oraz DAB+.
FEC — Forward Error Correction
Korekcja błędów realizowana dzięki dodaniu nadmiarowych danych. Pozwala odbiornikowi odtworzyć część uszkodzonych informacji bez ponownego przesyłania.
Code Rate — sprawność kodu
Proporcja danych użytecznych do całego strumienia po dodaniu korekcji FEC, np. 2/3 albo 3/4. Niższa wartość zwiększa odporność, ale zmniejsza pojemność transmisji.
SR — Symbol Rate
Szybkość symbolowa, zwykle podawana w ksym/s lub Msym/s. Określa liczbę symboli modulacji przesyłanych w ciągu sekundy i jest jednym z parametrów potrzebnych do wyszukania transpondera satelitarnego.
Guard Interval — odstęp ochronny
Część symbolu OFDM przeznaczona na ochronę przed odbiciami i sygnałami opóźnionymi. Dłuższy odstęp poprawia odporność na echo, ale zmniejsza przepływność użyteczną.
Klif cyfrowy
Nagłe przejście od poprawnego odbioru do silnych zakłóceń lub całkowitego zaniku. W systemie cyfrowym obraz zwykle nie pogarsza się stopniowo jak w telewizji analogowej, dlatego ważny jest odpowiedni margines MER i BER.
Telewizja satelitarna i osprzęt
Antena offsetowa
Najczęściej stosowana antena satelitarna. Konwerter jest umieszczony poniżej geometrycznego środka czaszy, dzięki czemu nie zasłania jej powierzchni. Kąt pochylenia czaszy nie jest równy rzeczywistemu kątowi elewacji satelity.
LNB — konwerter satelitarny
Urządzenie znajdujące się w ognisku anteny. Wzmacnia bardzo słaby sygnał z satelity i zamienia pasmo Ku na niższe pasmo pośrednie, które może być przesłane przewodem koncentrycznym do odbiornika.
LOF — Local Oscillator Frequency
Częstotliwość lokalnego oscylatora konwertera. Uniwersalny LNB używa zwykle 9750 MHz dla dolnego i 10600 MHz dla górnego pasma. Odbiornik wykorzystuje LOF do wyliczenia częstotliwości pośredniej.
IF — Intermediate Frequency
Częstotliwość pośrednia przesyłana z LNB przewodem do tunera, zazwyczaj w zakresie około 950–2150 MHz. Powstaje po odjęciu częstotliwości oscylatora LOF od częstotliwości transpondera.
Polaryzacja H/V oraz L/R
Sposób uporządkowania pola elektromagnetycznego. W paśmie Ku najczęściej spotyka się polaryzację poziomą H i pionową V; w innych systemach także kołową lewoskrętną L oraz prawoskrętną R.
Skew — skręt konwertera
Obrót LNB wokół osi potrzebny do prawidłowego dopasowania polaryzacji. Błędny skew pogarsza separację polaryzacji i może obniżać MER mimo dobrego poziomu sygnału.
DiSEqC
System sterowania osprzętem satelitarnym przez przewód koncentryczny. Umożliwia m.in. wybór kilku konwerterów, wejść przełącznika lub sterowanie obrotnicą.
Unicable / SCR — EN 50494
Jednokablowa dystrybucja sygnału satelitarnego. Każdy tuner otrzymuje własne pasmo użytkownika, dzięki czemu kilka tunerów może pracować niezależnie na jednym przewodzie i odpowiednio wykonanej magistrali.
dCSS / Unicable II / JESS — EN 50607
Nowsza generacja systemu jednokablowego obsługująca więcej pasm użytkownika i dodatkowe funkcje. Wszystkie elementy toru oraz tunery muszą być zgodne z używanym standardem i poprawnie skonfigurowane.
Multiswitch
Urządzenie rozdzielające sygnały z LNB Quattro lub Wideband do wielu niezależnych gniazd abonenckich. Często łączy sygnał satelitarny z telewizją naziemną i radiem.
LNB Quad a LNB Quattro
Quad ma kilka niezależnych wyjść sterowanych przez podłączone odbiorniki. Quattro udostępnia na stałe cztery kombinacje pasma i polaryzacji: VL, VH, HL i HH, dlatego służy głównie do współpracy z multiswitchem.
LNB Wideband
Konwerter szerokopasmowy przekazujący zwykle całą polaryzację H jednym wyjściem i całą V drugim. Wymaga multiswitcha lub urządzenia zaprojektowanego do pracy z technologią Wideband.
Transponder satelitarny
Tor nadawczo-odbiorczy na satelicie pracujący w określonym paśmie. Dla użytkownika opisują go m.in. częstotliwość, polaryzacja, symbol rate, FEC i standard DVB-S/S2.
Pozycja orbitalna
Umowne położenie satelity geostacjonarnego nad równikiem, podawane w stopniach długości geograficznej wschodniej E lub zachodniej W, np. 13°E albo 19,2°E. Na jednej pozycji może pracować kilka satelitów jednej floty.
Hot Bird 13°E i Astra 19,2°E
Dwie popularne w Polsce europejskie pozycje orbitalne. Hot Bird jest obsługiwany przez Eutelsat, a Astra przez SES. Ich niewielki odstęp kątowy umożliwia odbiór z jednej czaszy przy użyciu właściwego układu wielokonwerterowego.
Rain Fade — tłumienie deszczowe
Osłabienie sygnału satelitarnego przez intensywny deszcz lub mokry śnieg. Odpowiednio dobrana czasza i prawidłowe ustawienie zapewniają margines, ale nie eliminują zjawiska w skrajnych warunkach.
Instalacje naziemne i elementy toru
VHF i UHF
Zakresy częstotliwości używane w radiofonii i telewizji naziemnej. VHF obejmuje m.in. pasmo III wykorzystywane przez DAB+ i MUX-8, a UHF jest podstawowym zakresem dla większości multipleksów DVB-T2.
Antena pasywna i aktywna
Antena pasywna nie zawiera wzmacniacza. Antena aktywna ma wbudowany wzmacniacz wymagający zasilania. Wzmacniacz nie poprawia jakości sygnału już zniekształconego i może ulec przesterowaniu.
Wzmacniacz antenowy
Element zwiększający poziom sygnału, używany do kompensowania strat kabla i rozgałęzień. Powinien mieć odpowiedni zakres pracy, niski poziom szumów i wystarczającą odporność na silne sygnały.
Tłumik
Element celowo obniżający poziom sygnału. Stosuje się go m.in. przy zbyt silnym sygnale, do wyrównania poziomów lub ochrony wejścia odbiornika przed przesterowaniem.
Filtr LTE/5G
Filtr ograniczający sygnały telefonii komórkowej poza używanym pasmem telewizyjnym UHF. Pomaga, gdy silne emisje LTE lub 5G przesterowują wzmacniacz albo zakłócają odbiór, lecz nie naprawi innych błędów instalacji.
Rozgałęźnik
Pasywny element dzielący sygnał na kilka równorzędnych wyjść. Każdy podział powoduje stratę poziomu, którą należy uwzględnić w bilansie instalacji.
Odgałęźnik
Element mający tor przelotowy oraz jedno lub kilka wyjść odgałęźnych o określonym tłumieniu. Stosowany w instalacjach przelotowych i pionach budynkowych do kontrolowanego pobierania części sygnału.
Zwrotnica antenowa
Łączy sygnały z różnych pasm lub anten w jeden przewód albo rozdziela je na odpowiednie zakresy. Przykładem jest połączenie FM, VHF i UHF.
Symetryzator — balun
Dopasowuje symetryczne wyjście anteny do niesymetrycznego kabla koncentrycznego, zwykle o impedancji 75 Ω. Nie jest wzmacniaczem i nie wymaga zasilania.
Kabel koncentryczny 75 Ω
Podstawowy przewód instalacji RTV-SAT. Jego istotne cechy to tłumienie zależne od częstotliwości, skuteczność ekranowania, jakość dielektryka i odporność powłoki na warunki zewnętrzne.
Złącze F
Popularne złącze instalacji satelitarnych i kablowych. Powinno być dobrane do średnicy przewodu, prawidłowo zamontowane i zabezpieczone przed wilgocią na zewnątrz.
Odbiorniki, kodeki i usługi
STB — Set-Top Box
Zewnętrzny odbiornik lub dekoder podłączany do telewizora. Może odbierać telewizję naziemną, satelitarną, kablową albo usługi IP, zależnie od wbudowanych tunerów i oprogramowania.
iDTV — Integrated Digital Television
Telewizor z wbudowanym tunerem cyfrowym. Obsługiwane standardy, kodeki i system CI+ zależą od modelu oraz rynku, na który urządzenie zostało przeznaczone.
FTA — Free-To-Air
Program nadawany bez szyfrowania, możliwy do odbioru bez karty i abonamentu operatora. FTA nie zawsze oznacza brak ograniczeń prawnych dotyczących dalszej dystrybucji treści.
CAS — Conditional Access System
System dostępu warunkowego szyfrujący płatne usługi i przyznający uprawnienia konkretnym kartom, modułom lub dekoderom abonentów.
CAM — Conditional Access Module
Moduł dostępu warunkowego wkładany do gniazda CI lub CI+ telewizora albo odbiornika. Po współpracy z właściwą kartą lub wbudowanym systemem umożliwia odszyfrowanie autoryzowanych kanałów.
CI i CI+
Common Interface jest standardowym interfejsem dla modułów CAM. CI+ rozszerza go o dodatkowe mechanizmy bezpieczeństwa, uwierzytelnianie oraz ochronę połączenia między modułem i odbiornikiem.
EPG — Electronic Programme Guide
Elektroniczny przewodnik po programach przesyłany razem z usługą. Zawiera tytuły, godziny emisji i opisy audycji, a w odbiornikach PVR może służyć do planowania nagrań.
LCN — Logical Channel Number
Logiczny numer programu przesyłany w informacjach o usłudze. Pozwala odbiornikowi ułożyć kanały w kolejności ustalonej dla danego rynku lub operatora.
Kodek
Metoda kodowania i dekodowania obrazu albo dźwięku. Standard transmisji, np. DVB-T2, i kodek, np. HEVC, są odrębnymi cechami — odbiornik musi obsługiwać oba.
MPEG-2 Video
Starszy kodek obrazu szeroko stosowany w początkach telewizji cyfrowej. Wymaga większej przepływności niż H.264 lub HEVC przy porównywalnej jakości.
H.264 / AVC / MPEG-4 Part 10
Popularny kodek obrazu używany w telewizji HD, streamingu i monitoringu. Jest wydajniejszy od MPEG-2 Video, ale mniej wydajny od HEVC przy podobnych warunkach.
H.265 / HEVC
High Efficiency Video Coding — kodek pozwalający zmniejszyć przepływność względem H.264 przy zbliżonej jakości. Jest wykorzystywany m.in. w polskiej telewizji naziemnej DVB-T2/HEVC oraz transmisjach UHD.
AV1 i VVC
Nowsze kodeki obrazu rozwijane z myślą o dalszym zmniejszaniu przepływności. AV1 jest kodekiem otwartym rozwijanym przez Alliance for Open Media, a VVC jest standardem znanym także jako H.266.
SD, HD, Full HD i UHD
Określenia klas rozdzielczości obrazu. SD oznacza standardową rozdzielczość, HD zwykle 1280×720, Full HD 1920×1080, a konsumenckie UHD najczęściej 3840×2160 pikseli. Rozdzielczość nie mówi sama o jakości kompresji.
1080i i 1080p
W 1080i obraz jest przesyłany z przeplotem — naprzemiennie jako pola z liniami parzystymi i nieparzystymi. W 1080p każda klatka jest progresywna. Litera nie określa liczby klatek ani jakości kompresji.
HDR — High Dynamic Range
Technologia obrazu o większym zakresie jasności i bogatszej informacji o kolorze niż typowy SDR. Wymaga zgodności materiału, toru transmisyjnego i wyświetlacza z używanym formatem HDR.
PVR / DVR i Timeshift
PVR lub DVR nagrywa program cyfrowo na dysk albo pamięć. Timeshift pozwala zatrzymać program na żywo i wznowić oglądanie z opóźnieniem. Dostępność funkcji może zależeć od operatora i zabezpieczeń treści.
VoD i PPV
VoD umożliwia rozpoczęcie wybranego materiału na żądanie. PPV opisuje sposób płatności za pojedyncze wydarzenie lub dostęp; transmisja może zaczynać się o ustalonej godzinie dla wszystkich widzów.
Sieci IP, Wi-Fi i instalacje teletechniczne
IP — Internet Protocol
Podstawowy protokół adresowania i przesyłania pakietów w sieciach komputerowych. Sam adres IP nie gwarantuje dostępu do Internetu — potrzebna jest poprawna konfiguracja całej sieci.
LAN i WAN
LAN to sieć lokalna w domu lub obiekcie. WAN oznacza sieć rozległą albo port routera łączący instalację lokalną z siecią operatora.
DHCP
Usługa automatycznie przydzielająca urządzeniom adres IP, maskę sieci, bramę i serwery DNS. Dwa aktywne serwery DHCP w jednej sieci mogą powodować trudne do rozpoznania problemy.
PoE — Power over Ethernet
Zasilanie urządzeń przewodem sieciowym używanym jednocześnie do transmisji danych. Switch, zasilacz i odbiornik muszą być zgodne pod względem standardu, napięcia oraz dostępnego budżetu mocy.
MIMO — Multiple Input, Multiple Output
Technika wykorzystująca wiele torów antenowych po stronie nadajnika i odbiornika. Może zwiększać przepustowość, niezawodność lub oba parametry w sieciach Wi-Fi i LTE/5G.
Mesh Wi-Fi
System kilku współpracujących punktów dostępowych tworzących jedną sieć bezprzewodową. Dobre rozmieszczenie i sposób połączenia punktów są ważniejsze niż sama liczba urządzeń.
RSSI, RSRP, RSRQ i SINR
Parametry używane przy ocenie łączności LTE/5G. RSSI opisuje całkowitą moc w paśmie, RSRP poziom sygnału referencyjnego, RSRQ jego jakość, a SINR stosunek sygnału do zakłóceń i szumu. Nie należy oceniać łącza wyłącznie na podstawie „kresek zasięgu”.
API — Application Programming Interface
Określony sposób komunikacji pomiędzy programami lub urządzeniami. API definiuje dostępne operacje, format danych i zasady uwierzytelnienia, dzięki czemu różne systemy mogą bezpiecznie wymieniać informacje.
Organizacje i nazwy branżowe
DVB Project
Międzynarodowe konsorcjum branżowe tworzące specyfikacje cyfrowej telewizji i usług danych. Dokumenty DVB są następnie publikowane jako normy lub specyfikacje m.in. przez ETSI.
ETSI
European Telecommunications Standards Institute — europejska organizacja normalizacyjna publikująca standardy telekomunikacyjne, w tym dokumenty dotyczące DVB.
MPEG
Moving Picture Experts Group — grupa ekspertów działająca w strukturach ISO/IEC i opracowująca standardy kodowania oraz transportu obrazu, dźwięku i multimediów.
ITU
International Telecommunication Union — wyspecjalizowana organizacja ONZ zajmująca się telekomunikacją, widmem częstotliwości i międzynarodowymi zaleceniami technicznymi.
HbbTV Association
Organizacja rozwijająca specyfikacje telewizji hybrydowej HbbTV, łączącej emisję telewizyjną z aplikacjami i treściami dostarczanymi przez Internet.
Eutelsat
Operator satelitarny obsługujący m.in. flotę Hot Bird na pozycji 13°E. Nazwa operatora nie oznacza jednego satelity — na pozycji orbitalnej może pracować kilka jednostek.
SES Astra
System satelitarny operatora SES. W Polsce najbardziej znana jest europejska pozycja Astra 19,2°E z dużą liczbą kanałów niemieckojęzycznych i usług satelitarnych.
Źródła techniczne i dalsza lektura
- DVB Project — aktualne specyfikacje DVB
- DVB Project — kodowanie i systemy transmisyjne
- ETSI — europejskie normy telekomunikacyjne
- HbbTV Association — specyfikacje HbbTV
- Serwis informacyjny DVB-T2/HEVC w Polsce
Wartości graniczne parametrów pomiarowych zależą od standardu, modulacji, FEC, urządzenia i miejsca pomiaru. Słownik nie zastępuje dokumentacji miernika ani projektu instalacji.
Nie znalazłeś potrzebnego określenia?
Wyślij nazwę urządzenia, skrót albo termin techniczny. Po sprawdzeniu możemy dodać kolejne hasło do słownika.