Historia Nasutowa

Nasutów · od 1417 roku

Historia Nasutowa

Od średniowiecznej osady zapisanej jako Nassuthow, przez folwark Ordynacji Kozłowieckiej i wydarzenia obu wojen światowych, po miejsca pamięci zachowane we współczesnej wsi.

1417pierwsza wzmianka źródłowa

1450prawo średzkie

1915cmentarz wojenny

1941pobyt ks. Wyszyńskiego

1

Początki Nasutowa

Pierwsza znana wzmianka źródłowa dotycząca wsi pochodzi z 1417 roku. Miejscowość została wówczas zapisana jako Nassuthow. W XV wieku odnotowywano również granice Nasutowa oraz drogi łączące wieś z sąsiednimi miejscowościami.

Najstarsze zapisy

• 1418 — granica z Krasieninem;
• 1466 — wzmianka o granicy dóbr Nasutowa ze Szczekarkowem; dokładny przebieg tej średniowiecznej granicy nie jest obecnie ustalony;
• 1481 — droga z Jastkowa przez Nasutów do Łucki.

Właściciele i dziedzice

• 1417 — Beata, wdowa po Dymitrze z Goraja;
• 1438 — dział dóbr między braćmi Tęczyńskimi;
• 1443–1466 — Anna z Tęczyna i Jan Oleśnicki.

Pierwsi znani mieszkańcy

• 1428 — kmieć Maciej;
• 1443 — Przecław, Wyszek i Stanisław;
• 1454–1468 — Stanisław, syn Ambrożego.

W 1450 roku król Kazimierz IV Jagiellończyk przeniósł Nasutów na prawo średzkie. W XV wieku wzmiankowana była również Wola Nasutowa (Vola Naschutowa), przypuszczalnie później wchłonięta przez Nasutów.
W 1529 roku dziesięcinę z połowy wsi oraz meszne z jej drugiej części oddawano plebanowi w Dysie. W 1531 roku pobór z Nasutowa, Dąbrówki i Stoczka wykazano łącznie z 12 łanów i młyna. W kolejnych stuleciach wieś pozostawała w rękach Tęczyńskich, a w XIX wieku weszła w skład dóbr kozłowieckich.

2

Nasutów w XIX i na początku XX wieku

62domy w 1823 roku

427mieszkańców w 1823 roku

1881tartak parowy

267dzieci w szkole międzywojennej

W 1823 roku Nasutów liczył 62 domy i 427 mieszkańców. W należącym do dóbr kozłowieckich folwarku w 1881 roku uruchomiono tartak parowy. Folwark obejmował 1053 morgi gruntów ornych i ogrodów, 185 mórg łąk, 7 mórg pastwisk, 27 mórg wód oraz 33 morgi placów i nieużytków. Wymieniano trzy budynki murowane i 32 drewniane.
W tym samym czasie wieś miała 66 osad i 1640 mórg ziemi. Dane z 1905 roku podają 100 budynków oraz 1155 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego i 31 wyznania mojżeszowego. W folwarku hrabiego Konstantego Zamoyskiego mieszkało 82 katolików, 26 Żydów i 13 luteranów.

Okres międzywojenny

Według Księgi Adresowej z 1929 roku działały tu m.in. stowarzyszenie spożywcze pracowników Ordynacji Kozłowieckiej, zakład ogrodniczy, warsztat mechaniczny, olejarnia, tartak, wiatrak, młyn parowy i gorzelnia. Prowadzono eksploatację lasów i handel artykułami spożywczymi.
Funkcjonowała sześcioklasowa szkoła dla 267 dzieci. Grunty wiejskie obejmowały 1867 mórg i 169 samodzielnych gospodarstw. Folwark Nasutów, wraz ze Stoczkiem i Bratniakiem, tworzył gospodarstwo rolne Ordynacji Kozłowieckiej.

3

Zabudowa, folwark i zabytki

Na obecny układ Nasutowa złożyły się dwie jednostki osadnicze o średniowiecznej genezie oraz zespół folwarczny. Zabudowa wiejska i folwarczna rozwijała się przy drodze z Niemiec do Krasienina.
Najstarsza część wsi zajmowała tereny wzdłuż górnego biegu Ciemięgi, po południowej stronie głównej drogi. Folwark znajdował się po stronie przeciwnej. Dworek rządcy ulokowano przy drodze w kierunku Nowego Stawu.
Dwór-rządcówka, park i historyczne aleje figurują w rejestrze zabytków pod numerem A/746.

Dwór-rządcówkaObiekt zespołu folwarcznego, użytkowany później przez szkołę.

ParkCzęściowo zachowane założenie z XVIII–XIX wieku.

Historyczne alejePólko–Stoczek oraz Nasutów–Pólko.

Kapliczka z 1906 rokuMurowana kapliczka domkowa w pobliżu kościoła.

4

Cmentarz z okresu I wojny światowej

Cmentarz tworzyło osiem mogił zbiorowych i osiem pojedynczych. Groby oznaczono drewnianymi krzyżami z tabliczkami. Pod koniec lat dwudziestych krzyże i ogrodzenie były zniszczone. Nekropolię odnowiono podczas II wojny światowej, lecz po 1944 roku miejsce ponownie uległo zaniedbaniu.
Według ustaleń Marcina Dąbrowskiego spoczywają tu żołnierze polegli 6 sierpnia 1915 roku: około 40 żołnierzy armii austro-węgierskiej oraz prawdopodobnie kilku żołnierzy rosyjskich.

Opis oparto na publikacji Marcina Dąbrowskiego Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim, Lublin 2004.

5

Ks. Stefan Wyszyński w Nasutowie

W czasie okupacji ks. Stefan Wyszyński przebywał w pobliskiej Kozłówce. Muzeum Zamoyskich podaje, że 1 września 1941 roku odprawił ostatnią Mszę w kaplicy pałacowej, po czym udał się do Nasutowa, a następnie do Żułowa.
W Nasutowie mieszkał przez kilka tygodni w domu rodziny Gospodarków. Odprawiał Msze dla pracowników folwarku i osób związanych z konspiracją. Pamięć o jego pobycie stała się ważnym elementem lokalnej historii.

Uwaga o dacieW starszej relacji Bronisławy Gospodarek występował rok 1942. Muzeum Zamoyskich i Parafia Nasutów umieszczają pobyt w 1941 roku. Relację zachowano jako świadectwo pamięci, a chronologię strony oparto na źródłach instytucjonalnych.

Bronisława Gospodarek wspominała:
„W ostatnim tygodniu maja 1942 roku przed południem na naszą posesję przybyło troje wędrowców: dwie kobiety — starsza i młodsza — oraz wysoki, szczupły, około czterdziestoletni mężczyzna. Przybysze zapytali, czy mogliby wynająć stancję na kilka tygodni. Po naradzie z mężem zgodziliśmy się. […] Wieczorem z izby zajmowanej przez przybyszów dochodziła do nas głośna modlitwa różańcowa. […] Podczas wizyty duszpasterskiej ksiądz proboszcz Jan Łazicki zapytał nas, czy wiemy, kogo gościliśmy. Ksiądz Łazicki powiedział, że naszym tajemniczym gościem był ksiądz Stefan Wyszyński z towarzyszącymi mu siostrą i macochą”.

6

Miejsca pamięci i dziedzictwo okolicy

Szkoła Podstawowa

Szkoła mieściła się w zabytkowym dworze-rządcówce. Od 28 maja 2003 roku nosi imię Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Lasy Kozłowieckie

Podczas okupacji działały tu oddziały Batalionów Chłopskich, Armii Krajowej i Armii Ludowej.

Nowy Staw

Drewniany krzyż i mogiła powstańców styczniowych z oddziału W. Kozłowskiego, poległych 24 września 1863 roku.

Niwka

Jedna z najwyżej położonych części Nasutowa, z rozległą panoramą okolicy i roślinnością ciepłolubną.

Pacyfikacja w 1943 roku

Kapliczka przy cmentarzu upamiętnia pacyfikację gospodarstw przeprowadzoną w nocy z 2 na 3 września 1943 roku.

Kościół i kapliczka

Kapliczka z 1906 roku i kościół parafialny są ważnymi znakami religijnej historii miejscowości.

Źródła i dalsza lektura

1. Gmina Niemce — rys historyczny Nasutowa
2. Muzeum Zamoyskich — ks. Stefan Wyszyński w Kozłówce i Nasutowie
3. Parafia Nasutów — historia i wspomnienia
4. Wykaz zabytków — zespół A/746
5. Marcin Dąbrowski, Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim, Lublin 2004.
6. Wikimedia Commons — fotografia kapliczki
7. RCIN / IGiPZ PAN — mapa „Lublin und Lubartów” z 1914 roku, skala 1:75 000
8. Gmina Lubartów — historia Łucki, Szczekarkowa i powstania Lewartowa

#historia-nasutowa, #historia-nasutowa * { box-sizing: border-box; }

#historia-nasutowa { width: 100%; max-width: 1180px; margin: 0 auto; color: #25312b; font-family: system-ui, -apple-system, BlinkMacSystemFont, "Segoe UI", sans-serif; font-size: 16px; line-height: 1.72; }

#historia-nasutowa p { margin: 0 0 15px; } #historia-nasutowa p:last-child { margin-bottom: 0; } #historia-nasutowa a { color: #27664c; text-decoration-thickness: 1px; text-underline-offset: 2px; } #historia-nasutowa a:hover, #historia-nasutowa a:focus-visible { color: #0f4933; } #historia-nasutowa img { max-width: 100%; }

#historia-nasutowa .hn-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 26px; padding: clamp(28px, 5vw, 58px); color: #fff; background: #183d2f; border: 1px solid #285a45; border-radius: 14px; box-shadow: 0 14px 34px rgba(24, 61, 47, .16); }

#historia-nasutowa .hn-badge { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 29px; margin: 0 0 14px; padding: 4px 11px; color: #183d2f; background: #f0cf73; border-radius: 999px; font-size: 12px; font-weight: 850; letter-spacing: .7px; text-transform: uppercase; }

#historia-nasutowa .hn-hero h2 { max-width: 820px; margin: 0 0 13px; color: #fff; font-size: clamp(27px, 5vw, 30px); font-weight: 650; line-height: 1.08; letter-spacing: -.6px; }

#historia-nasutowa .hn-hero-intro { max-width: 900px; margin: 0; color: #fff; } #historia-nasutowa .hn-hero-intro strong { color: #fff; }

#historia-nasutowa .hn-date-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(150px, 1fr)); gap: 12px; margin: 21px 0 0; }

#historia-nasutowa .hn-date-card { padding: 13px 15px; background: rgba(255, 255, 255, .09); border: 1px solid rgba(255, 255, 255, .16); border-radius: 9px; }

#historia-nasutowa .hn-date-card strong, #historia-nasutowa .hn-date-card span { display: block; } #historia-nasutowa .hn-date-card strong { color: #f0cf73; font-size: 23px; line-height: 1.1; } #historia-nasutowa .hn-date-card span { margin-top: 4px; color: #eef6f2; font-size: 12px; }

#historia-nasutowa .hn-archive-note { margin: 0 0 24px; padding: 16px 18px; background: #fff8df; border-left: 5px solid #d6aa42; border-radius: 0 9px 9px 0; }

#historia-nasutowa .hn-archive-note strong, #historia-nasutowa .hn-date-note strong { color: #183d2f; } #historia-nasutowa .hn-small-text { color: #59665f; font-size: 13px; }

#historia-nasutowa .hn-toc { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 8px; margin: 0 0 32px; padding: 13px; background: #f3f7f4; border: 1px solid #d8e3dc; border-radius: 10px; }

#historia-nasutowa .hn-toc br, #historia-nasutowa .hn-related br { display: none; }

#historia-nasutowa .hn-toc a { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 34px; padding: 6px 11px; color: #183d2f; background: #fff; border: 1px solid #cbd9d0; border-radius: 6px; font-size: 13px; font-weight: 750; text-decoration: none; }

#historia-nasutowa .hn-toc a:hover, #historia-nasutowa .hn-toc a:focus-visible { color: #fff; background: #27664c; border-color: #27664c; }

#historia-nasutowa .hn-section { margin: 38px 0 0; scroll-margin-top: 100px; } #historia-nasutowa .hn-section:first-of-type { margin-top: 35px; }

#historia-nasutowa .hn-section-heading { display: flex; gap: 13px; align-items: center; margin: 0 0 18px; padding-bottom: 10px; border-bottom: 3px solid #d6aa42; }

#historia-nasutowa .hn-section-number { display: inline-flex; flex: 0 0 39px; align-items: center; justify-content: center; width: 39px; height: 39px; color: #fff; background: #183d2f; border-radius: 8px; font-size: 17px; font-weight: 900; }

#historia-nasutowa .hn-section-heading h2 { margin: 0; color: #183d2f; font-size: clamp(22px, 3vw, 30px); font-weight: 830; line-height: 1.2; }

#historia-nasutowa .hn-card-grid, #historia-nasutowa .hn-stat-grid, #historia-nasutowa .hn-landmark-grid, #historia-nasutowa .hn-photo-grid, #historia-nasutowa .hn-memory-grid { display: grid; }

#historia-nasutowa .hn-card-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(min(100%, 320px), 1fr)); gap: 17px; margin: 18px 0; }

#historia-nasutowa .hn-card, #historia-nasutowa .hn-gallery-card { padding: 18px; background: #f6f8f6; border: 1px solid #d8e3dc; border-radius: 10px; }

#historia-nasutowa .hn-card h3, #historia-nasutowa .hn-gallery-card h3, #historia-nasutowa .hn-memory-card h3 { margin: 0 0 10px; color: #183d2f; font-size: 18px; line-height: 1.3; }

#historia-nasutowa .hn-history-list { margin: 0; padding: 0; list-style: none; } #historia-nasutowa .hn-history-list li { margin: 8px 0; padding-left: 12px; border-left: 4px solid #d6aa42; }

#historia-nasutowa .hn-stat-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(190px, 1fr)); gap: 13px; margin: 0 0 18px; }

#historia-nasutowa .hn-stat { display: flex; flex-direction: column; justify-content: center; min-height: 108px; padding: 17px; color: #fff !important; background: #183d2f; border-radius: 9px; } #historia-nasutowa .hn-stat strong, #historia-nasutowa .hn-stat span { display: block; } #historia-nasutowa .hn-stat strong { color: #f0cf73; font-size: 25px; } #historia-nasutowa .hn-stat span, #historia-nasutowa .hn-stat p { margin: 7px 0 0; color: #fff !important; font-size: 13px; font-weight: 650; line-height: 1.45; opacity: 1; } #historia-nasutowa .hn-wide-card { margin-top: 18px; padding: 19px 20px; } #historia-nasutowa .hn-wide-card h3 { font-size: 20px; }

#historia-nasutowa .hn-two-column { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(min(100%, 360px), 1fr)); gap: 20px; align-items: start; }

#historia-nasutowa .hn-figure { overflow: hidden; margin: 0; background: #fff; border: 1px solid #d8e3dc; border-radius: 10px; box-shadow: 0 7px 20px rgba(24, 61, 47, .08); }

#historia-nasutowa .hn-figure > a { display: block; } #historia-nasutowa .hn-figure img { display: block; width: 100%; height: 280px; object-fit: cover; background: #e2e9e4; } #historia-nasutowa .hn-figure-tall img { height: clamp(250px, 42vw, 390px); }

#historia-nasutowa .hn-figure figcaption { padding: 10px 13px; color: #56645c; background: #f6f8f6; font-size: 11px; line-height: 1.45; }

#historia-nasutowa .hn-map-figure { max-width: 1000px; margin: 23px auto 0; }

#historia-nasutowa .hn-map-figure img { width: 100%; height: auto; object-fit: contain; }

#historia-nasutowa .hn-map-figure figcaption { padding: 12px 15px; color: #45544b; font-size: 12px; }

#historia-nasutowa .hn-map-figure figcaption strong { color: #183d2f; }

#historia-nasutowa .hn-map-note { margin: 16px 0 20px; padding: 18px 20px; color: #2e3a33; background: #fff8df; border: 1px solid #ead8a7; border-left: 5px solid #d6aa42; border-radius: 0 9px 9px 0; }

#historia-nasutowa .hn-map-note h3 { margin: 0 0 9px; color: #183d2f; font-size: 19px; line-height: 1.3; }

#historia-nasutowa .hn-map-note p { margin-bottom: 10px; }

#historia-nasutowa .hn-figure figcaption a, #historia-nasutowa .hn-quote a, #historia-nasutowa .hn-sources a { text-decoration: underline; }

#historia-nasutowa .hn-landmark-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(min(100%, 250px), 1fr)); gap: 13px; margin: 20px 0 0; }

#historia-nasutowa .hn-landmark { padding: 16px; background: #fff8df; border: 1px solid #ead8a7; border-radius: 9px; } #historia-nasutowa .hn-landmark strong, #historia-nasutowa .hn-landmark span, #historia-nasutowa .hn-date-note strong, #historia-nasutowa .hn-date-note span { display: block; } #historia-nasutowa .hn-landmark strong { color: #183d2f; }

#historia-nasutowa .hn-photo-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(min(100%, 340px), 1fr)); gap: 17px; }

#historia-nasutowa .hn-source-note { margin: 16px 0 0; padding: 13px 15px; color: #4f5d55; background: #f6f8f6; border-left: 4px solid #d6aa42; border-radius: 0 8px 8px 0; font-size: 13px; }

#historia-nasutowa .hn-wyszynski-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(min(100%, 350px), 1fr)); gap: 19px; }

#historia-nasutowa .hn-date-note { margin: 16px 0 0; padding: 14px 16px; color: #5b4a22; background: #fff8df; border: 1px solid #ead8a7; border-radius: 9px; font-size: 13px; }

#historia-nasutowa .hn-gallery-card { padding: 17px; background: #f3f7f4; } #historia-nasutowa .hn-gallery-card p { color: #59665f; font-size: 13px; }

#historia-nasutowa .hn-quote { margin: 22px 0 0; padding: 22px clamp(18px, 4vw, 31px); color: #2e3a33; background: #f7f3e8; border-left: 6px solid #d6aa42; border-radius: 0 10px 10px 0; font-size: 15px; line-height: 1.78; }

#historia-nasutowa .hn-quote strong { color: #183d2f; } #historia-nasutowa .hn-quote footer { margin-top: 13px; color: #657169; font-size: 12px; } #historia-nasutowa .hn-school-figure { max-width: 650px; margin: 21px auto 0; } #historia-nasutowa .hn-school-figure img { height: auto; }

#historia-nasutowa .hn-memory-grid { grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(min(100%, 300px), 1fr)); gap: 15px; }

#historia-nasutowa .hn-memory-card { padding: 18px; background: #fff; border: 1px solid #d8e3dc; border-top: 5px solid #183d2f; border-radius: 9px; }

#historia-nasutowa .hn-memory-card p { margin: 0; font-size: 14px; }

#historia-nasutowa .hn-sources { margin: 40px 0 0; padding: 22px clamp(17px, 4vw, 28px); background: #f3f7f4; border: 1px solid #d8e3dc; border-radius: 11px; }

#historia-nasutowa .hn-sources h2 { margin: 0 0 11px; color: #183d2f; font-size: 23px; } #historia-nasutowa .hn-sources ol { margin: 0; padding-left: 22px; } #historia-nasutowa .hn-sources li { margin: 8px 0; }

#historia-nasutowa .hn-related { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 9px; margin: 19px 0 0; padding-top: 16px; border-top: 1px solid #d8e3dc; }

#historia-nasutowa .hn-related a { display: inline-flex; padding: 7px 11px; color: #fff; background: #183d2f; border-radius: 6px; font-size: 13px; font-weight: 750; text-decoration: none; }

#historia-nasutowa .hn-related a:hover, #historia-nasutowa .hn-related a:focus-visible { color: #183d2f; background: #f0cf73; }

@media (max-width: 680px) { #historia-nasutowa { font-size: 15px; line-height: 1.65; } #historia-nasutowa .hn-hero { padding: 24px 18px; border-radius: 10px; } #historia-nasutowa .hn-date-grid, #historia-nasutowa .hn-stat-grid { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0, 1fr)); } #historia-nasutowa .hn-toc a { flex: 1 1 145px; justify-content: center; text-align: center; } #historia-nasutowa .hn-section-heading { align-items: flex-start; } #historia-nasutowa .hn-section-heading h2 { font-size: 22px; } #historia-nasutowa .hn-figure img { height: 230px; } #historia-nasutowa .hn-figure-tall img { height: 300px; } #historia-nasutowa .hn-school-figure img { height: auto; } }

@media (max-width: 420px) { #historia-nasutowa .hn-date-grid, #historia-nasutowa .hn-stat-grid { grid-template-columns: 1fr; } #historia-nasutowa .hn-archive-note, #historia-nasutowa .hn-card, #historia-nasutowa .hn-gallery-card, #historia-nasutowa .hn-memory-card, #historia-nasutowa .hn-sources { padding: 15px; } }