Majdan Krasieniński – historia
NASZA GMINA · HISTORIE NASZYCH MIEJSCOWOŚCI
Ocalić od zapomnienia
Majdan Krasieniński – dawna wieś, kolonia i pamięć mieszkańców
Historia Majdanu Krasienińskiego prowadzi przez ślady XVI-wiecznej osady, podziały dóbr Krasienina i powstawanie gospodarstw. To również opowieść o nauce w miejscowej szkole, działalności społecznej i wojennych doświadczeniach rodzin. Dawne dokumenty pokazują przy tym ważny szczegół: pod nazwą Majdan występowały osobno wieś i kolonia.
01 · Najstarsze ślady
Zanim pojawił się Majdan – Chodorowa Wola
Najstarszy trop prowadzi do miejscowości o nazwie Chodorowa Wola. W słowniku udostępnionym przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk odnotowano ją pod rokiem 1563. Była wówczas osadą niedawno założoną, korzystającą jeszcze ze zwolnienia od podatków. Kolejny zapis pochodzi z 1564 roku.
Autorzy opracowania wskazują, że na jej miejscu, na przełomie XVIII i XIX wieku, powstała wieś zapisywana jako Maydan – dzisiejszy Majdan Krasieniński.
Są to dwa etapy historii osadnictwa w tym miejscu. Zachowane wzmianki nie pozwalają uznać ich po prostu za udokumentowaną zmianę nazwy tej samej, nieprzerwanie istniejącej wsi. Pozostaje jednak istotny ślad: teren dzisiejszego Majdanu miał swoją osadniczą przeszłość już w XVI wieku.
Źródło: IH PAN, hasło „Chodorowa Wola”.
02 · Wieś w XIX wieku
Siedem domów i pięćdziesięciu dwóch mieszkańców
Konkretny obraz niewielkiej miejscowości przynosi informacja dotycząca 1827 roku. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego Majdan Krasieniński liczył wówczas 7 domów i 52 mieszkańców.
W późniejszym opisie słownikowym wieś przypisano do powiatu lubartowskiego, gminy Samoklęski i parafii Krasienin. Dzisiejsza przynależność do gminy Niemce nie powinna więc przesłaniać dawnych powiązań administracyjnych. Przy szukaniu dokumentów dotyczących miejscowych rodzin trzeba uwzględniać również Samoklęski, Krasienin i Lubartów.
Za krótkim zapisem o siedmiu domach kryje się społeczność znacznie mniejsza od dzisiejszej. Poznanie jej mieszkańców wymaga już sięgnięcia do metryk i dokumentów majątkowych.
Źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, tom V, hasło „Majdan”, pozycja 33.
03 · Własność ziemska
Ziemia, uwłaszczenie i podział dóbr Krasienina
W XIX wieku dzieje Majdanu były związane z majątkiem Krasienin. Ważne przemiany przyniosły uwłaszczenie chłopów oraz parcelacja większej własności ziemskiej.
W opisie Krasienina słownik podaje, że według tabeli likwidacyjnej z 1866 roku we wsi Majdan uwłaszczono 10 osad gospodarujących na 140 morgach ziemi. Użyte tutaj słowo „osada” oznacza jednostkę gospodarczą, a nie dziesięć oddzielnych miejscowości.
Ten sam opis wymienia parcelacje dóbr krasienińskich przeprowadzone w latach 1869, 1870, 1871 i 1873. Wśród wyodrębnionych części majątku znalazła się kolonia Majdan, obejmująca 36 osad i 798 mórg gruntu. Obok niej występowały między innymi kolonie Krasienin, Osówka, Pryszczowa Góra i Kawka.
| Jednostka wymieniona w źródle | Liczba osad | Powierzchnia |
|---|---|---|
| Wieś Majdan – tabela uwłaszczeniowa z 1866 roku | 10 | 140 mórg |
| Kolonia Majdan – zestawienie parcelacji dóbr Krasienin | 36 | 798 mórg |
To rozróżnienie pomaga zrozumieć historię miejscowości. Starsza wieś i kolonia związana z podziałem majątku pojawiają się w dokumentacji oddzielnie. Dat parcelacji nie należy zatem traktować jako dat założenia całego Majdanu Krasienińskiego.
Źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, tom IV, s. 614 oraz s. 615.
04 · Ludzie i gospodarstwa
Dwa Majdany w spisie z 1921 roku
Podział na wieś i kolonię przetrwał także w dokumentacji odrodzonej Polski. Zestawienie danych spisu z 1921 roku wymienia:
- Majdan Krasieniński – wieś: 146 mieszkańców;
- Majdan Krasieniński – kolonia: 469 mieszkańców.
Łącznie obie jednostki liczyły 615 osób. Należały wówczas do gminy Samoklęski w powiecie lubartowskim.
Dla osób poszukujących przodków jest to ważna wskazówka. Zapis „Majdan Krasieniński” może wymagać sprawdzenia, czy dokument dotyczył wsi, czy kolonii. Dopiero takie rozróżnienie pozwala właściwie odczytywać dawne zestawienia mieszkańców i gospodarstw.
Źródło: zestawienie AGoFF na podstawie spisu miejscowości z 1921 roku.
05 · Parafia i edukacja
Parafia i szkoła – miejsca spotkań kolejnych pokoleń
Majdan Krasieniński należy do parafii w Krasieninie. Jej początki sięgają 1460 roku, ale data powstania parafii nie jest datą założenia Majdanu. Informacje o parafii pomagają natomiast wskazać miejsce poszukiwania zapisów dotyczących chrztów, małżeństw i pogrzebów mieszkańców.
Źródło: Archidiecezja Lubelska, parafia Krasienin.
Ślad miejscowej edukacji pojawia się w opracowaniu Wiesława Partyki dotyczącym szkół elementarnych na Lubelszczyźnie podczas okupacji austriackiej w latach 1915–1917. W wykazie miejscowości parafii Krasienin posiadających szkoły wymieniono również Majdan.
Dokładniejszą wiadomość przynosi historia szkoły w Krasieninie. W roku szkolnym 1926/1927 jej obwód obejmował także Majdan Krasieniński. Ze względu na odległość utworzono tutaj tak zwaną eksponówkę dla oddziałów I i II – miejscową placówkę dla najmłodszych uczniów.
To szczegół, który przybliża codzienność dawnych rodzin. Organizacja nauki musiała uwzględniać drogę pokonywaną przez dzieci, a najmłodszym starano się zapewnić zajęcia bliżej domu.
Źródło: Szkoła Podstawowa im. Ireny Kosmowskiej w Krasieninie, „Historia szkoły”.
06 · Działalność społeczna i wojna
Społecznicy i doświadczenia okupacji
Gminna publikacja Ocalić od zapomnienia wymienia wśród działaczy związanych z Majdanem Władysława Kosowskiego, Wojciecha Maruszaka i Józefa Nowackiego, prezesa miejscowego koła „Wici”. Zamieszczono w niej również fotografię organizacji „Wici” w Majdanie, podpisaną datą 1936.
Podczas okupacji Maruszak, używający pseudonimu „Brona”, działał w konspiracyjnym ruchu ludowym. Nowacki, pseudonim „Bez”, został wymieniony jako komendant I Rejonu Batalionów Chłopskich i dowódca Oddziału Specjalnego.
Kronika opisuje niemiecką obławę z 16 sierpnia 1942 roku, obejmującą Krasienin, Majdan i okoliczne kolonie. Wśród aresztowanych mieszkańców Majdanu wymienia Jana i Michała Błachów, którzy według tego opracowania zginęli na Majdanku.
Przejmujący ślad pozostawiła również Marta z Budnych Łosiowa. W notatce datowanej na 4 lipca 1944 roku zapisała wiadomość o spaleniu Majdanu Krasienińskiego. Jej zapis oraz relacje zebrane w kronice przypominają o zniszczeniach i zagrożeniu, w jakim żyła miejscowa społeczność.
Źródło: Ocalić od zapomnienia, Niemce 2018, s. 21–22, 38–40, 103, 114 i 159.
07 · Po wojnie i współcześnie
Powojenna wieś i własna monografia
Powojenne dokumenty dotyczące Majdanu można odnaleźć między innymi w zespole Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Krasieninie. Opis archiwalny wymienia miejscowość w granicach tej gromady. Protokoły i dokumentacja urzędowa są punktem wyjścia do odtwarzania kolejnego etapu historii wsi.
Źródło: Szukaj w Archiwach, opis zespołu.
Dzisiaj Majdan Krasieniński jest miejscowością gminy Niemce. Według danych Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku liczył 520 mieszkańców.
Źródło: Polska w Liczbach, dane GUS.
Wieś doczekała się także osobnego opracowania naukowego. Halina Stachyra poświęciła jej książkę Przeobrażenia technologiczne i własnościowe na wsi lubelskiej w latach 1864–1914. Studium miejsca – Majdan Krasieniński, wydaną przez Lubelskie Towarzystwo Naukowe w 2015 roku. Według opisu wydawcy monografia przedstawia przemiany życia materialnego i własności ziemi na przykładzie tej miejscowości.
08 · Dokumenty i wspomnienia
Skąd pochodzą informacje?
Odsyłacze pod poszczególnymi częściami tekstu prowadzą do wykorzystanych materiałów. Dawne dane dotyczące wsi i kolonii zachowaliśmy oddzielnie. Wydarzenia okupacyjne przedstawiamy z przypisaniem do relacji i zapisów opublikowanych w gminnej kronice. Informacja o monografii Haliny Stachyry pochodzi z opisu wydawniczego.
Pomóż zachować historię Majdanu
Stare świadectwo szkolne, fotografia gospodarstwa, dokument zakupu ziemi albo podpis na odwrocie rodzinnego zdjęcia mogą uzupełnić tę opowieść o konkretne osoby i miejsca.
Jeśli masz fotografie, dokumenty lub wspomnienia dotyczące Majdanu Krasienińskiego, zapraszamy do podzielenia się nimi. Szczególnie cenne będą materiały pomagające rozpoznać dawną wieś i kolonię, miejsce prowadzenia zajęć szkolnych oraz mieszkańców uwiecznionych na przedwojennych zdjęciach.
Zakres publikacji, opis materiałów i podpis autora uzgodnimy z osobą, która je przekaże.