Krasienin-Kolonia – historia

1. Zanim powstała kolonia – ślady dużo starszej przeszłości

Historia tego miejsca sięga dalej niż dziewiętnastowieczna nazwa kolonii.
W sprawozdaniu Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie dotyczącym prac z 2018 roku odnotowano poszukiwania prowadzone na terenie Krasienina-Kolonii.
Ich wyniki okazały się wyjątkowo interesujące: znaleziono dwa rzymskie denary z czasów cesarza Antoninusa Piusa, dwie brązowe zapinki, nazywane fibulami, oraz trzy szelągi Jana Kazimierza.
W tym samym opracowaniu wspomniano o odkryciu pozostałości osady kultury wielbarskiej.

Znaleziska te pokazują, że przestrzeń dzisiejszej miejscowości była wykorzystywana na długo przed ukształtowaniem się kolonii rolnej.
Rzymskie monety nie oznaczają jednak, że istniała tutaj rzymska osada, podobnie jak przedmioty z różnych stuleci nie dowodzą nieprzerwanej obecności mieszkańców w jednym miejscu.
To świadectwa różnych etapów przeszłości, których dokładny obraz wymaga dalszych badań archeologicznych.

2. W sąsiedztwie starego Krasienina

Aby zrozumieć pochodzenie Krasienina-Kolonii, trzeba przyjrzeć się historii rozległych dóbr Krasienin.
Ich centrum istniało znacznie wcześniej niż sama kolonia.
Już w 1460 roku Jakub Koniński uposażył miejscową parafię, a przez kolejne stulecia Krasienin pozostawał ośrodkiem życia religijnego i gospodarczego okolicy.
Dzieje tutejszego kościoła, dworu i późniejszej szkoły Ireny Kosmowskiej opisaliśmy osobno w historii Krasienina.

Warto jednak oddzielić dzieje dawnej wsi od narodzin kolonii.
Wzmianka o parafii z XV wieku nie jest datą powstania Krasienina-Kolonii.
Ta ostatnia wyodrębniła się w wyniku późniejszych przemian własności ziemi, a dla jej historii kluczowe są dokumenty z drugiej połowy XIX wieku.

Przeczytaj również: Krasienin – historia miasteczka, dworu i szkoły.

3. Wielki podział majątku w latach 1869–1873

Najważniejszy przełom dla dziejów kolonii przyniosła druga połowa XIX wieku.
W czwartym tomie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wydanym w 1883 roku, zapisano, że dobra Krasienin według danych z 1866 roku obejmowały 4295 mórg ziemi.
Następnie, w latach 1869, 1870, 1871 i 1873, ziemię rozparcelowano pomiędzy częściowych nabywców.

Parcelacja oznaczała zmianę dotychczasowej struktury własności.
Zamiast jednego dużego kompleksu majątkowego coraz wyraźniej zaznaczały się mniejsze gospodarstwa oraz nowe nazwy osadnicze.
Wśród wymienionych przez autorów słownika znalazły się kolonie Krasienin, Wólka Krasienińska, Osówka, Pryszczowa Góra, Majdan, Maziarka i inne części dawnych dóbr.
To właśnie w tym procesie należy szukać udokumentowanych początków odrębnej kolonii krasienińskiej.

Nie sposób jednak wskazać na podstawie samego słownika jednego konkretnego dnia powstania miejscowości.
Opis podaje kilka etapów podziału gruntów, a nie akt założenia wsi.
Pozwala natomiast uchwycić moment, w którym nazwa kolonii zaczęła oznaczać wyodrębnioną część dawnego majątku.

4. Dwanaście osad i 335 mórg ziemi

Wśród liczb zapisanych w dziewiętnastowiecznym słowniku znajduje się szczegół szczególnie cenny dla dzisiejszych mieszkańców.
Autorzy wymieniają kolonię Krasienin, liczącą 12 osad i 335 mórg ziemi.

W tym samym zestawieniu oddzielnie figuruje folwark Krasienin, któremu przypisano 306 mórg.
Oznacza to, że źródło już wtedy rozróżniało jednostkę kolonijną od pozostającego w pobliżu folwarku.

Historyczna „osada” w takim spisie jest jednostką gospodarczą lub osadniczą, a nie prostym odpowiednikiem dzisiejszego domu czy rodziny.
Również morga jest dawną jednostką powierzchni, której lokalna wielkość mogła różnić się zależnie od systemu miar. Dlatego liczby te najlepiej zachować w ich oryginalnym brzmieniu, bez niepewnego przeliczania na współczesne hektary.

Za zestawieniem gruntów kryje się jednak historia ludzi, którzy uprawiali pola, budowali gospodarstwa i przekazywali ziemię kolejnym pokoleniom.
Nazwiska właścicieli tych dwunastu osad, dokładny przebieg granic i położenie pierwszych zabudowań to pytania, na które mogłyby odpowiedzieć księgi hipoteczne, mapy oraz dokumenty rodzinne.

5. Rok 1879 – plan kolonii zachowany w archiwum

Wyjątkowo interesujący dokument figuruje w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie.
Jest to „Plan urządzonych kolonii z folwarku Krasienin”, datowany na 1879 rok, przechowywany w zespole Urzędu Gubernialnego Lubelskiego do Spraw Włościańskich.
Jego sygnatura to 35/141/0/12/0432.
Sam tytuł potwierdza, że z ziem folwarcznych wydzielano i urządzano kolonie, a ich układ został objęty dokumentacją kartograficzną.

W publicznym katalogu archiwalnym widnieje opis tego planu, ale nie udostępniono do niego cyfrowych skanów.
Nie możemy więc uczciwie przedstawiać szczegółowego przebiegu dróg, granic parcel czy rozmieszczenia domów jako rzeczy już odczytanych z mapy.
Dokument stanowi natomiast niezwykle konkretny trop do dalszych badań i być może do przyszłego porównania dawnego krajobrazu z dzisiejszym.

Zobacz opis planu z 1879 roku w Szukaj w Archiwach.

6. Olendria – zagadkowa nazwa na mapie

W rejestrze nazw geograficznych odnajdziemy jeszcze jedną interesującą nazwę: Olendria.
Jest ona wskazywana jako część Krasienina-Kolonii.
Dla historyka lokalnego to szczególnie intrygujący ślad, ponieważ podobnie brzmiące nazwy w innych regionach Polski bywają związane z osadnictwem olęderskim, formami dzierżawy ziemi i rozproszoną zabudową gospodarstw.

Nie wolno jednak na tej podstawie przesądzać, że na tutejszych gruntach mieszkali przybysze z Holandii lub że miejscowość powstała na prawie olęderskim.
Samo występowanie nazwy „Olendria” takich ustaleń nie potwierdza.
Do wyjaśnienia jej pochodzenia potrzebne byłyby starsze mapy, dokumenty własnościowe albo zapisane miejscowe przekazy.

Właśnie takie pytania sprawiają, że pozornie niewielka miejscowość potrafi zachować własną, niepowtarzalną opowieść.
Być może starsi mieszkańcy pamiętają, które gospodarstwa określano mianem Olendrii i jak tłumaczono tę nazwę w rodzinach.

7. Parafia, plebania i ślady dawnej zabudowy

Choć historia parafii krasienińskiej sięga XV wieku, jej współczesny adres wskazuje na Krasienin-Kolonię.
Archidiecezja Lubelska podaje siedzibę parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Sebastiana pod adresem Krasienin Kolonia 29.
Jest to ważny przykład wspólnego krajobrazu historycznego obu sąsiednich miejscowości: stary ośrodek parafialny pozostaje związany z nazwą Krasienina, podczas gdy dzisiejsze nazewnictwo adresowe wskazuje Kolonię.

W serwisie Narodowego Instytutu Dziedzictwa Zabytek.pl odnotowano pod tym adresem plebanię, opisaną jako budynek mieszkalny z lat 20. XX wieku.
Jest to materialny punkt zaczepienia do rozmowy o międzywojennym krajobrazie kolonii.
Nie należy jednak bez dodatkowych źródeł przypisywać tej konkretnej plebanii wydarzeń z wcześniejszych stuleci.

Na terenie Kolonii działają również instytucje ważne dla codzienności mieszkańców okolicy: filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Niemcach przy adresie Krasienin Kolonia 18A oraz Wiejski Ośrodek Zdrowia pod numerem 33.
Ich obecność pokazuje, że miejscowość pełni współcześnie funkcje wykraczające poza dawny rolniczy charakter kolonii.

8. Codzienność rolnicza i przemiany kolejnych pokoleń

Dokumenty parcelacyjne opowiadają przede wszystkim o gruntach i osadach, ale każda działka miała przecież swój ludzki wymiar.
Wraz z podziałem majątku zmieniał się sposób gospodarowania ziemią, a rozrastające się rodziny tworzyły własny rytm pracy i życia.
Pola, drogi dojazdowe, zagrody i kontakty z sąsiednim Krasieninem budowały codzienny krajobraz Kolonii.
Bez pamiętników i przekazów rodzinnych nie da się jednak ustalić, jak wyglądało życie konkretnych gospodarzy ani kiedy powstały poszczególne domy.

W XX wieku znaczenie miejscowości zmieniało się wraz z rozwojem komunikacji, szkół, usług i infrastruktury.
Do dziś przez okolicę prowadzi droga wojewódzka nr 809, a w wykazie Zarządu Dróg Wojewódzkich funkcjonują przystanki oznaczone nazwą Krasienin Kolonia.
Zestawienie dawnych planów ziemskich ze współczesną siecią dróg mogłoby pokazać, które ciągi komunikacyjne trwają od pokoleń, a które powstały później.

To również historia wymagająca uzupełnienia o głosy mieszkańców: gdzie znajdowały się dawne sklepy, jak wyglądały dojazdy do szkoły, kiedy doprowadzono prąd i jak zmieniała się zabudowa?
Takie wspomnienia mogą być równie ważne jak wielkie daty historyczne, jeżeli uda się je zapisać i porównać z dokumentami.

9. Krasienin-Kolonia dzisiaj – odrębna miejscowość

Współczesne rejestry nie traktują Krasienina-Kolonii wyłącznie jako nazwy nieformalnej czy fragmentu sąsiedniej wsi.
Jest to odrębna miejscowość rodzaju kolonia, należąca do gminy Niemce w powiecie lubelskim, o identyfikatorze SIMC 0387542.
Sam Krasienin figuruje osobno jako wieś o innym identyfikatorze.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku Krasienin-Kolonię zamieszkiwało 398 osób.
Liczba ta odnosi się do roku spisowego i nie powinna być przedstawiana jako bieżący stan mieszkańców.
Współczesna miejscowość jest więc kontynuacją dawnej kolonii, choć jej zabudowa, liczba ludności i codzienne potrzeby znacznie odbiegają od rzeczywistości opisywanej w XIX wieku.

10. Czego jeszcze szukamy w archiwach?

Najcenniejszym kolejnym krokiem byłoby dotarcie do samego planu z 1879 roku i odczytanie nazwisk nabywców, granic gruntów oraz przebiegu dawnych dróg.
Warto również porównać księgi hipoteczne majątku Krasienin, przedwojenne mapy topograficzne, zapisy z ksiąg parafialnych oraz rodzinne dokumenty własności.
Być może pozwolą one ustalić, gdzie leżało pierwszych dwanaście osad i jak rozwijała się część nazywana Olendrią.

Wspomnienia o dawnych mieszkańcach, fotografie domów i uroczystości, zapiski o pracy na roli czy zdjęcia z okolic parafii i szkoły mogą pomóc połączyć urzędowe informacje z żywą historią miejscowości.
Ten artykuł ma być początkiem dokumentowania tych świadectw, a nie zamkniętą kroniką, w której nie ma już miejsca na nowe odkrycia.