BODUSZYN – od dawnego folwarku do zabytkowego dworu

1. Początki Boduszyna – historia jednej rodziny

Historia Boduszyna jest nierozerwalnie związana z pobliskim Pliszczynem oraz rodziną Boduszyńskich, która posiadała
majątki ziemskie w okolicach Lublina.

W XIX wieku dobrami pliszczyńskimi zarządzali przedstawiciele tego rodu, między innymi Antoni Boduszyński, a następnie jego synowie Mieczysław i Stanisław.

W 1891 roku z dóbr Pliszczyn wydzielono odrębny majątek Boduszyn. Jego nazwa upamiętniała Stanisława Boduszyńskiego. Właściciel zamierzał stworzyć tutaj samodzielny ośrodek mieszkalny i gospodarczy, który w przyszłości miał przypaść jednej z jego córek.

Nie był to więc jedynie kolejny folwark służący produkcji rolnej. Powstawała nowa siedziba ziemiańska, pomyślana jako
trwałe rodzinne dziedzictwo.

2. Stanisław Boduszyński – człowiek, który stworzył dwór

Stanisław Boduszyński żył w latach 1846–1915. Studiował prawo i administrację w Warszawie, a w 1869 roku uzyskał dyplom magistra.

Oprócz gospodarowania rodzinnymi majątkami angażował się w działalność organizacji rolniczych i Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Należał do środowiska ziemian zainteresowanych rozwojem gospodarczym regionu.

To właśnie on zdecydował o budowie reprezentacyjnej siedziby w Boduszynie.
Projekt budynku powstał w 1902 roku, a jego autorem był architekt Władysław Sienicki.

3. Dwór z lat 1903–1904

W latach 1903–1904 w Boduszynie stanął murowany dwór. Budynek otrzymał stosunkowo skromną, ale elegancką formę.

Wzniesiono go na planie wydłużonego prostokąta.
Charakterystycznymi elementami architektury stały się parterowa bryła oraz kolumnowy ganek wejściowy zwieńczony trójkątnym szczytem.

Rezydencja nie miała monumentalnego charakteru wielkich pałaców. Miała natomiast zapewniać wygodne życie rodzinne, a jednocześnie stanowić centrum zarządzania majątkiem.

4. Secesyjny park – ogród zaprojektowany z rozmachem

Niemal równocześnie z projektem dworu powstała koncepcja otaczającego go parku.
Opracował ją planista J. Wilkoński.
Projekt nawiązywał do modnych na początku XX wieku założeń ogrodowych o charakterze secesyjnym.

W zachodniej części parku przewidywano budowę oficyny oraz zabudowań gospodarczych.
Ostatecznie wzniesiono oficynę, natomiast pozostałe obiekty gospodarcze ulokowano na północ od drogi prowadzącej do Ciecierzyna.

Dawny park zachował istotną część swojej historycznej kompozycji. Razem z dworem tworzy cenny zespół zabytkowy.

5. Spadkobiercy i podział rodzinnego majątku

Po śmierci Stanisława Boduszyńskiego w 1915 roku rozpoczął się nowy rozdział w historii rodzinnych dóbr.

Majątek dziedziczyły córki właściciela.
Jedną z nich była Róża Kołaczkowska, związana z Pliszczynem. Natomiast Henryka Rojowska, żona Kazimierza
Rojowskiego z Sobianowic, otrzymała w 1918 roku cały Boduszyn.

Henryka nie mieszkała tutaj stale.
Jej główna siedziba znajdowała się w Sobianowicach, dlatego z czasem zdecydowała się na częściową parcelację boduszyńskich gruntów.

Proces ten rozpoczął się w latach dwudziestych XX wieku, stopniowo zmieniając dawny majątek ziemiański.

6. Lata międzywojenne – koniec dawnego majątku

Henryka Rojowska zmarła w 1934 roku.
Dalszą parcelacją ziemi zajmował się jej syn Kazimierz.

W 1939 roku pozostałą część majątku sprzedano Posiadłowskiemu z Lublina, właścicielowi składu aptecznego.

Było to symboliczne zakończenie okresu, w którym Boduszyn funkcjonował jako ziemiańska rezydencja rodzinna.

7. Powojenne losy – dwór staje się szkołą

Po 1944 roku dawny dwór zyskał zupełnie nowe przeznaczenie. W zabytkowych murach zaczęła działać szkoła.

Była to istotna zmiana funkcji budynku: miejsce związane wcześniej z życiem właścicieli ziemskich zaczęło służyć
edukacji miejscowych dzieci.

Z czasem dwór powrócił w ręce prywatne.
Mimo przemian własnościowych zachował znaczną część swojego historycznego charakteru.

8. Boduszyn dzisiaj – pamięć nie tylko o dworze

Zabytkowy zespół dworsko-parkowy wpisano do rejestru zabytków 21 października 1985 roku pod numerem A/916.

W latach 2012–2013 przeprowadzono gruntowną restaurację zespołu. Dokumentacja gminna
z 2022 roku oceniała stan zachowania dworu i parku jako dobry.

Współczesny Boduszyn to jednak nie tylko zabytkowa rezydencja. To również zwyczajne życie mieszkańców, gospodarstwa, domy, pola oraz niewielkie obiekty przypominające o lokalnych tradycjach.

Takie przydrożne kapliczki są ważnym elementem krajobrazu kulturowego polskich wsi. Przypominają o religijności,
zwyczajach i pamięci przekazywanej z pokolenia na pokolenie.

9. Historia, którą warto zachować

Opowieść o Boduszynie pokazuje, jak szybko potrafi zmienić się charakter miejscowości.
W ciągu kilkudziesięciu lat ziemiański folwark stał się samodzielnym majątkiem, następnie został podzielony i sprzedany,
a dawny dwór otrzymał nowe przeznaczenie.

Dziś zachowany budynek oraz otaczająca go zieleń pozwalają przypomnieć tamte czasy.
Są świadectwem historii nie tylko jednej rodziny, ale całej okolicy.

Bo historia miejscowości to nie tylko daty zapisane w dokumentach. To również ludzie, miejsca i wspomnienia, które zasługują na ocalenie od zapomnienia.