Historia Nasutowa
Historia Nasutowa
Od średniowiecznej osady zapisanej jako Nassuthow, przez folwark Ordynacji Kozłowieckiej i wydarzenia obu wojen światowych, po miejsca pamięci zachowane we współczesnej wsi.
Początki Nasutowa
Pierwsza znana wzmianka źródłowa dotycząca wsi pochodzi z 1417 roku. Miejscowość została wówczas zapisana jako Nassuthow. W XV wieku odnotowywano również granice Nasutowa oraz drogi łączące wieś z sąsiednimi miejscowościami.
Najstarsze zapisy
- 1418 — granica z Krasieninem;
- 1466 — wzmianka o granicy dóbr Nasutowa ze Szczekarkowem; dokładny przebieg tej średniowiecznej granicy nie jest obecnie ustalony;
- 1481 — droga z Jastkowa przez Nasutów do Łucki.
Właściciele i dziedzice
- 1417 — Beata, wdowa po Dymitrze z Goraja;
- 1438 — dział dóbr między braćmi Tęczyńskimi;
- 1443–1466 — Anna z Tęczyna i Jan Oleśnicki.
Pierwsi znani mieszkańcy
- 1428 — kmieć Maciej;
- 1443 — Przecław, Wyszek i Stanisław;
- 1454–1468 — Stanisław, syn Ambrożego.
W 1450 roku król Kazimierz IV Jagiellończyk przeniósł Nasutów na prawo średzkie. W XV wieku wzmiankowana była również Wola Nasutowa (Vola Naschutowa), przypuszczalnie później wchłonięta przez Nasutów.
W 1529 roku dziesięcinę z połowy wsi oraz meszne z jej drugiej części oddawano plebanowi w Dysie. W 1531 roku pobór z Nasutowa, Dąbrówki i Stoczka wykazano łącznie z 12 łanów i młyna. W kolejnych stuleciach wieś pozostawała w rękach Tęczyńskich, a w XIX wieku weszła w skład dóbr kozłowieckich.
Nasutów w XIX i na początku XX wieku
W 1823 roku Nasutów liczył 62 domy i 427 mieszkańców. W należącym do dóbr kozłowieckich folwarku w 1881 roku uruchomiono tartak parowy. Folwark obejmował 1053 morgi gruntów ornych i ogrodów, 185 mórg łąk, 7 mórg pastwisk, 27 mórg wód oraz 33 morgi placów i nieużytków. Wymieniano trzy budynki murowane i 32 drewniane.
W tym samym czasie wieś miała 66 osad i 1640 mórg ziemi. Dane z 1905 roku podają 100 budynków oraz 1155 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego i 31 wyznania mojżeszowego. W folwarku hrabiego Konstantego Zamoyskiego mieszkało 82 katolików, 26 Żydów i 13 luteranów.
Okres międzywojenny
Według Księgi Adresowej z 1929 roku działały tu m.in. stowarzyszenie spożywcze pracowników Ordynacji Kozłowieckiej, zakład ogrodniczy, warsztat mechaniczny, olejarnia, tartak, wiatrak, młyn parowy i gorzelnia. Prowadzono eksploatację lasów i handel artykułami spożywczymi.
Funkcjonowała sześcioklasowa szkoła dla 267 dzieci. Grunty wiejskie obejmowały 1867 mórg i 169 samodzielnych gospodarstw. Folwark Nasutów, wraz ze Stoczkiem i Bratniakiem, tworzył gospodarstwo rolne Ordynacji Kozłowieckiej.
Zabudowa, folwark i zabytki
Najstarsza część wsi zajmowała tereny wzdłuż górnego biegu Ciemięgi, po południowej stronie głównej drogi. Folwark znajdował się po stronie przeciwnej. Dworek rządcy ulokowano przy drodze w kierunku Nowego Stawu.
Dwór-rządcówka, park i historyczne aleje figurują w rejestrze zabytków pod numerem A/746.
Cmentarz z okresu I wojny światowej
Cmentarz tworzyło osiem mogił zbiorowych i osiem pojedynczych. Groby oznaczono drewnianymi krzyżami z tabliczkami. Pod koniec lat dwudziestych krzyże i ogrodzenie były zniszczone. Nekropolię odnowiono podczas II wojny światowej, lecz po 1944 roku miejsce ponownie uległo zaniedbaniu.
Według ustaleń Marcina Dąbrowskiego spoczywają tu żołnierze polegli 6 sierpnia 1915 roku: około 40 żołnierzy armii austro-węgierskiej oraz prawdopodobnie kilku żołnierzy rosyjskich.
Opis oparto na publikacji Marcina Dąbrowskiego Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim, Lublin 2004.
Ks. Stefan Wyszyński w Nasutowie
W Nasutowie mieszkał przez kilka tygodni w domu rodziny Gospodarków. Odprawiał Msze dla pracowników folwarku i osób związanych z konspiracją. Pamięć o jego pobycie stała się ważnym elementem lokalnej historii.
Bronisława Gospodarek wspominała:
„W ostatnim tygodniu maja 1942 roku przed południem na naszą posesję przybyło troje wędrowców: dwie kobiety — starsza i młodsza — oraz wysoki, szczupły, około czterdziestoletni mężczyzna. Przybysze zapytali, czy mogliby wynająć stancję na kilka tygodni. Po naradzie z mężem zgodziliśmy się. […] Wieczorem z izby zajmowanej przez przybyszów dochodziła do nas głośna modlitwa różańcowa. […] Podczas wizyty duszpasterskiej ksiądz proboszcz Jan Łazicki zapytał nas, czy wiemy, kogo gościliśmy. Ksiądz Łazicki powiedział, że naszym tajemniczym gościem był ksiądz Stefan Wyszyński z towarzyszącymi mu siostrą i macochą”.
Miejsca pamięci i dziedzictwo okolicy
Szkoła Podstawowa
Szkoła mieściła się w zabytkowym dworze-rządcówce. Od 28 maja 2003 roku nosi imię Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Lasy Kozłowieckie
Podczas okupacji działały tu oddziały Batalionów Chłopskich, Armii Krajowej i Armii Ludowej.
Nowy Staw
Drewniany krzyż i mogiła powstańców styczniowych z oddziału W. Kozłowskiego, poległych 24 września 1863 roku.
Niwka
Jedna z najwyżej położonych części Nasutowa, z rozległą panoramą okolicy i roślinnością ciepłolubną.
Pacyfikacja w 1943 roku
Kapliczka przy cmentarzu upamiętnia pacyfikację gospodarstw przeprowadzoną w nocy z 2 na 3 września 1943 roku.
Kościół i kapliczka
Kapliczka z 1906 roku i kościół parafialny są ważnymi znakami religijnej historii miejscowości.
Źródła i dalsza lektura
- Gmina Niemce — rys historyczny Nasutowa
- Muzeum Zamoyskich — ks. Stefan Wyszyński w Kozłówce i Nasutowie
- Parafia Nasutów — historia i wspomnienia
- Wykaz zabytków — zespół A/746
- Marcin Dąbrowski, Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim, Lublin 2004.
- Wikimedia Commons — fotografia kapliczki
- RCIN / IGiPZ PAN — mapa „Lublin und Lubartów” z 1914 roku, skala 1:75 000
- Gmina Lubartów — historia Łucki, Szczekarkowa i powstania Lewartowa